WEIMARSKIE SPOTKANIA Z HISTORIĄ 2018
ZWODZICIELSKIE NAMOWY
OPÓR NIE MA SENSU?
26.-28.10.2018

My, ludzie, często pozwalamy na to, aby rajskie węże, błyszczące złoto, obietnice życia wiecznego, smakowite potrawy, piękne ciała albo wykute w myśli ideologie wodziły nas na pokuszenie. Pokusy są w stanie złamać naszą wolę i przekierować nas w inną, nie zawsze dobrą stronę. Trudno jest im się oprzeć, gdyż opór wymaga pewnego wysiłku. Dychotomia pokusy i oporu przenika całą historię gatunku ludzkiego. I tak temat dziesiątej edycji Weimarskich spotkań z historią – „Zwodzicielskie nomowy? Opór nie ma sensu!“ – staje się jeszcze bardziej aktualny niż tematy, którymi zajmowaliśmy sie dotychczas. Wielu ludzi uskarża się na kusicielską siłę nieustających ofert konsumpcyjnych, mediów społecznościowych względnie nowych prądów politycznych napierających z prawej strony spektrum politycznego. Cóż mamy im do przeciwstawienia? Dobrej rady warto poszukać w historii.

Motto „Zwodzicielskie nomowy? Opór nie ma sensu!“ będzie przyświecało tegorocznym Weimarskim spotkaniom z historią, które potrwają od 26 do 28 października. To ten temat przebadamy jak zwykle dogłębnie w jego wymiarze historycznym. Spróbujemy przy tym odpowiedzieć na pytanie, na czym właściwie polega zwodzicielska siła różnych pokus. Czy pokusą są dla nas jedynie rozkosze ciała lub podniebienia, wprowadzające nas w ekstazę, która sprawia, że nie dotrzymujemy przyrzeczeń, a czasami działamy nawet wbrew naszej woli? My, ludzie, dążymy do wzniosłych celów, chcemy się rozwijać i rzadko poprzestajemy na tym, co mamy. (S)pokój, doborobyt, szacunek, poszanowanie własnej i cudzej tożsamości, rozkoszowanie się sztuką, zdrowie albo wiedza i prawda - to tylko kilka haseł, które określają nasze złożone potrzeby kulturalne. Gdy nie mamy możliwości ich zaspokojenia, łatwiej ulegamy pokusom. Stajemy się otwarci na obce nam dotychczas opinie, ideologie i fantazmaty (polityczne). Modyfikujemy swoje przyzwyczajenia konsumpcyjne, zrywamy dotychczasowe przyjaźnie, a nawet zmieniamy dogłębnie poglądy i porzucamy sposób postępowania, który do tej pory uważaliśmy za słuszny. Nasza aktualna sytuacja wielu osobom przypomina czasy, kiedy to dzięki zręcznej propagandzie Trzeciej Rzeszy uwodzicielska siła pewnej ideologii pociągnęła za sobą masy, co otworzyło jeden z najmroczniejszych rozdziałów niemieckiej historii. Współcześni populiści nadal (a może raczej: ponownie) przytaczają proste, często ideologiczne odpowiedzi na coraz bardziej złożone problemy naszego świata oplecionego siatką globalnych powiązań.


Istnieje jednak sposób radzenia sobie ze zwodzicielskimi namowami. Jest nim bierny albo nawet aktywny opór. Narzuca go nam głos sumienia, podszeptujący, żeby nie ulegać pokusom. Nasz wewnętrzny kompas, wpojone nam systemy wartości pokazują, co jest słuszne, dobre i prawdziwe. Opór może z jednej strony oznaczać jedynie nieuleganie jakiejś kuszącej ideologii, nieposłuszeństwo i niedostosowanie lub – z drugiej strony – przyjmować postać oporu politycznego lub nawet walki (zbrojnej) z bezprawiem.
Granice między zwodniczymi namowami, odmową i oporem są płynne i zmieniają się w zależności od czasów i społeczeństw, w których żyjemy. Tegoroczne Spotkania po raz kolejny połączą aktualne problemy naszych czasów z refleksją nad wydarzeniami historycznymi. Poruszymy na nich między innymi następujące kwestie: Ile uwodzicielskiej siły kryją w sobie teorie spiskowe, które usiłują w przystępny sposób wyjaśniać niewytłumaczalne zjawiska lub wydarzenia? Rosnący w siłę populizm jest starszy niż nasz demokratyczny porządek. Z tego względu należy zadać sobie także pytanie, czy zdrowa demokracja już zawsze „potrzebowała” populizmu? Jak silna była wojenna propaganda w czasie wojny trzydziestoletniej (1618 – 1648) i jaką uwodzicielską siłę miała konsumpcja w różnych porządkach społecznych?
Jeśli chcemy zrozumieć nasze czasy, które kryją w sobie tyle pokus i stwarzają konieczność stawiania im czoła, powinniśmy znać swoją historię. Zapraszamy zatem do rozmowy w ramach X Weimarskich spotkań z historią!

 

Weimarskie Spotkania z Historią
26-28 października 2018 r.
ZWODZICIELSKIE NAMOWY
Opór nie ma sensu?

 

Piątek, 26.10.2018


Uroczyste otwarcie
Odczyt i dyskusja
Pieniądze i władza, jak to nas pociąga!?
Magiczna fascynacja czy zmanipulowany związek?
26 października, godz. 18.00 – Notenbank Weimar
Dyskusja z Anne-Marie Descôtes (Berlin, ambasador Republiki Francuskiej),
Antje Tillmann (Weimar, posłanka do Bundestagu)
moderacja: Fritz von Klinggräff (Genewa/Weimar)
Andrea Sawatzki czyta fragmenty powieści Erica Vuillarda „Porządek dnia“
we współpracy z Institut français

Jak uwodzicielski jest związek pomiędzy polityką a pieniędzmi? Na rozpoczęcie X Weimarskich Spotkań z Historią pod otwartą dyskusję zostanie poddana klisza o wielowiekowej symbiozie między władzą a pieniędzmi.
W lutym 1933 r. 24 najbardziej wpływowych reprezentantów przemysłu spotyka się z Adolfem Hitlerem, by obradować na temat udzielenia przez nich wsparcia dla narodowosocjalistycznej polityki. Tak rozpoczyna się „Porządek dnia”, wyróżniona nagrodą Goncourtów książka Erica Vuillarda, w której autor zagląda za kulisy władzy – tam, gdzie z zastraszającą obojętnością jest, była i będzie pisana historia.
Powojenna historia Drugiej Wojny Światowej: to zapewne ta mętna i obecnie ponownie wszechobecna mieszanka postfaktycznych banałów, dyplomatycznego blefu i brutalności doprawia swoimi niebezpiecznymi treściami możliwy konglomerat etyki, ekonomii i polityki.
W dyskusji z francuską ambasador Anne-Marie Descôtes i innymi gośćmi na temat przeczytanego fragmentu powieści zapytamy, jak uodpornić się na działanie tych zwodzicieli, którzy każdą wymianę między polityką, gospodarką i kulturą mogą przemienić w tragedię.

 

Wieczór muzyczny
Z Paryża do Getyngi, z Berlina do Warszawy
Chansons z podróży po Europie
26 października, godz. 20 – Notenbank Weimar
z Bérangère Palix  (Francja), Niną Omélian (Niemcy) i Justyną Bacz (Polska)

Tego wieczora trzy szansonistki zabiorą publiczność w podróż po Europie, budując mosty nad wszelkimi językowymi i kulturowymi granicami. Trzy piosenkarki zaprezentują kilka własnych tytułów w swoich językach ojczystych lub wybiorą piosenki z kraju sąsiada i zinterpretują je w tym czy innym języku oraz stylu. Tryskając humorem i sypiąc puentami, będą towarzyszyć publiczności w podróży po Europie śladami Piaf, Weilla, Hollaendera, Dalidy, Brassensa, Brela, Moustaki i Tucholskiego.

 

Sobota, 27.10.2018


Dyskusja panelowa
Carte blanche Weimarer Republik e.V.
Ile populizmu potrzebuje demokracja ?
27 października, godz. 11.00 – Eckermann Buchhandlung Weimar
dr Zoé Kergomard (Paryż), prof. dr Karin Priester (Münster), dr Istvan Hiller (Budapeszt)
moderacja: dr Andreas Braune (Jena)

W ostatnich dyskusjach dotyczących zarówno prawicowych, jak i lewicowych ruchów populistycznych, toczonych w obliczu sukcesów wyborczych populistów w Europie i USA, populizm często jest przedstawiany jako zagrożenie dla demokracji. Odwrotnie jednak można również zapytać, czy populizm nie jest odpowiedzią na ten rodzaj polityki, która jest odbierana jako zbyt racjonalna, zbyt biurokratyczna i zbyt „skostniała” oraz „wyniosła”. Czy demokratyczna polityka nie powinna być zawsze trochę populistyczna, a zatem przemawiać do nastrojów i poglądów społeczeństwa i je odzwierciedlać? Ta zasada może działać jednak i w odwrotną stronę: nadmierny populizm może stać się zagrożeniem dla demokracji przedstawicielskiej i utrudniać poszukiwanie kompromisu. Czy więc aktywna demokracja potrzebuje określonej dawki populizmu? A jeśli tak, to kiedy można mówić o przedawkowaniu?

 

Dyskusja panelowa
Fascynacja i przemoc
Nazistowskie Niemcy i Francja Vichy – porównanie
27 października, godz. 13.00 - Eckermann Buchhandlung Weimar
prof. dr Aurore Gaillet (Tuluza), NN, Florian Dierl (Norymberga)
moderacja: dr Philipp Neumann-Thein (Weimar)
we współpracy z Fundacją Miejsc Pamięci Buchenwald i Mittelbau-Dora

„Znowu nie mogę wyjść ze zdumienia. Wszystko się wali i nikt się nie broni“, zanotował w swoim dzienniku na początku 1933 r. romanista i polityk Victor Klemperer. Należał on do tej mniejszej części społeczeństwa, która krytycznie podchodziła do głębokich zmian społecznych wprowadzonych przez narodowych spocjalistów po przejęciu władzy. Nowa władza w krótkim czasie zniszczyła podstawy Republiki Weimarskiej – demokratyczny podział władzy, równość wobec prawa, wolność słowa i inne prawa obywatelskie – a zamiast nich propagowała stworzenie zdefiniowanej rasowo „wspólnoty narodowej” (Volksgemeinschaft). Już po kilku latach media, wymiar sprawiedliwości i administracja państwowa funkcjonowały wyłącznie w tym duchu. Od końca lat trzydziestych nazistowskie Niemcy coraz bardziej rozszerzały siłą swój obszar wpływów. Po klęsce Francji w czerwcu 1940 r. nowy rząd francuski z siedzibą w Vichy proklamował „revolution nationale”, odwracając się od idei rewolucji Francuskiej i wyrosłej z nich republikańskiej tradycji. Jego konserwatywno-autorytarna polityka wyrażała się m.in. ostrą cenzurą prasy, prześladowaniem opozycji oraz rasistowskimi ustawami i działaniami, aż po deportacje Żydów do niemieckich obozów koncentracyjnych.
W trakcie dyskusji panelowej padną pytania o przyczyny i mechanizmy ówczesnego uwiedzenia mas, ich późniejszą mobilizację i ich opór wobec takiego rozwoju sytuacji w Niemczech i we Francji.

 

Film + rozmowa
Wszystko dla ojca
27 października, godz. 14.00 – Notenbank Weimar
Film Drora Zahavi, Niemcy/Izrael 2008, 100 min.
Petra Sawadogo (Erfurt) w rozmowie z Drorem Zahavi
we współpracy z turyngeńskim portalem edukacyjnym Thillm

W obronie honoru ojca młody Palestyńczyk Tarek decyduje się na samobójczy zamach: zakłada kamizelkę z materiałem wybuchowym i bombą napełnioną gwoździami. Nie może zdjąć kamizelki bez wywołania eksplozji. Kiedy Tarek chce detonować bombę w centrum Tel Awiwu okazuje się, że zapalnik jest zepsuty i mechanizm zapłonowy nie działa. Tarek zamawia nowy zapalnik w sklepie z elektroniką u Żyda Katza, musi jednak poczekać na dostawę 36 godzin. Czekając, poznaje ładną właścicielkę kiosku Keren, zbuntowaną młodą Żydówkę. Tarek i Keren zakochują się w sobie i spędzają romantyczną noc na plaży. Potem Tarek (wyposażony w naprawiony mechanizm zapłonowy) udaje się w drogę do centrum. Tam zostaje zastrzelony przez służbę bezpieczeństwa, jedna z kul trafia w kamizelkę, która eksploduje. Bomba nie zabija nikogo, ponieważ Tarek na plaży usunął z niej gwoździe. Kiedy Karen budzi się rano na plaży, znajduje w piasku gwoździe, jeden z nich wygięty jak pierścionek na swoim palcu, i słyszy strzały.

 

Rozmowa moderowana
carte blanche TLZ (Turyngeńska Gazeta Krajowa)
Czy demokracja potrzebuje nowej ustawy zasadniczej?
Rozmowa o przyszłości naszej demokracji
27 października, godz. 15.00 – Eckermann-Buchhandlung Weimar
dr Holger Poppenhäger (Erfurt), prof dr Olivier Jouanjan (Paryż) w rozmowie z Gerlinde Sommer (Weimar)

„Godność człowieka jest nienaruszalna.“ (art. 1, Ustawa Zasadnicza). Przez długi czas panowała powszechna zgoda co do tego , że demokracja i podstawowe prawa obywatelskie są ze sobą ściśle związane, i że stanowią dobro wyższego rzędu, o które należy dbać. W ostatnich latach we Francji i w Niemczech wzmocniły swoją pozycję polityczne siły, które coraz częściej domagają się zmiany Konstytucji, względnie niemieckiej Ustawy Zasadniczej. Ich argumentem jest zawsze obrona demokracji. Ale czy naprawdę tak jest? Czy niemiecka Ustawa Zasadnicza lub francuska Konstytucja potrzebują ochrony przed wzmocnieniem pozycji tych sił politycznych, które kierują się ideami odbiegającymi od tych dotychczas wyznawanych, wolnościowo-demokratycznych? Jak musi być skonstruowana Ustawa Zasadnicza lub Konstytucja, by mogła stawić czoła aktualnym tendencjom rozwojowym i wyzwaniom naszej demokracji? W 1948 r. Carlo Schmitt wskazał kierunek drogi, mówiąc: „Trzeba mieć odwagę i okazywać nietolerancję wobec tych, którzy chcą wykorzystać demokrację, by ją zniszczyć.” Ale jak określić dozę zdrowej tolerancji? Jaką dozę nietolerancji dopuszcza Ustawa Zasadnicza, gdy stawką jest ratowanie demokracji? Rozmowa z niemieckimi i francuskimi prawnikami o przyszłości naszej demokracji.

 

Rozmowa
Propaganda w czasie wojny trzydziestoletniej
27 października, godz. 16.00 – Stadtmuseum Weimar
prof. dr Georg Schmidt (Jena), dr Christian Pantle (Augsburg)

Defenestracja praska, niemiecka wolność, masakra w Magdeburgu, potop szwedzki, zamordowanie Wallensteina, pokój westfalski: to tylko niektóre ze znanych słów-sloganów, którym do najnowszych czasów przypisywano najróżniejsze znaczenia. Spór o jednoznaczną interpretację zaczął się bardzo wcześnie i towarzyszył wydarzeniom wojennym lat 1618-1648: gazety i ulotki, drukowane w nieznanych jak na owe czasy ilościach, przybliżały współczesnym albo protestancką albo katolicką ich wykładnię. Niektórzy badacze mówią dzisiaj nawet o wojnie propagandowej.
Czy to określenie jest trafne? Jaki cel miały karykatury, paszkwile, obrzucanie się oszczerstwami? Odpowiedzi na te pytania doprowadzą nas jednocześnie do bardziej kompleksowej kwestii: w jaki sposób wojna trzydziestoletnia stała się totalną katastrofą, traumą i wreszcie mitem.

 

Dyskusja panelowa
„Teraz mamy już dość.”
Totalna negacja we Włoszech, Niemczech Zachodnich i Wschodnich w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku
27 października, godz. 17.00 – Eckermann-Buchhandlung Weimar
dr hab. Massimiliano Livi (Trier), dr Paul Kaiser (Drezno)
moderacja: prof. dr Armin Owcar (Paryż)

Hipisi, dziwacy i niebieskie ptaki, przedstawiciele bohemy, niezależni i punkowie – chyba w żadnym innym okresie po późnych latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku tak wielu młodych ludzi nie próbowało odłączyć się od społeczeństwa. Skupieni w alternatywnych środowiskach outsiderzy nie zawsze kierowali się określonymi politycznymi i ogólnospołecznymi celami – i nie wszystkie z propagowanych przez nich politycznych koncepcji można przyporządkować lewicowemu myśleniu. Zasadniczo jednak domagali się dla siebie prawa do prowadzenia alternatywnego życia poza istniejącymi strukturami. W trakcie dyskusji panelowej zaprezentowane zostanie szerokie spektrum europejskich ruchów alternatywnych lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych na przykładzie Włoch, Republiki Federalnej Niemiec oraz NRD. Spróbujemy też odpowiedzieć na pytanie, czy udało się włączyć fenomen totalnej negacji w istniejące struktury oraz z jakimi procesami wzajemnego dostosowania się po obu stronach było to powiązane.

 

Film + rozmowa
Quex, chłopak z Hitlerjugend
27 października, godz. 17.00 – Notenbank Weimar
film Hansa Steinhoffa, Niemcy 1933 r., 95 min.
po filmie rozmowa z Ronaldem Hirte (Weimar) i Fritzem von Klinggräff
(Genewa/Weimar)
we współpracy z Fundacją Miejsc Pamięci Buchenwald i Mittelbau-Dora

Akcja filmu rozgrywa się w trakcie walk ulicznych miedzy komunistami a faszystami na początku 1930 roku. Heini Völker jest synem sympatyzującego z socjalizmem robotnika, który próbuje go nakłonić do wstąpienia do lewicowej organizacji młodzieżowej. Cnotliwy syn sympatyzuje raczej z Hitlerjugend. Kiedy dowiaduje się o planowanym napadzie komunistów na jedną z placówek dla młodzieży Hitlerjugend, zdradza ten plan. Tym samym jego członkostwo w komunistycznej organizacji staje się przeszłością. Zdesperowana matka Heiniego próbuje zabić siebie i syna, zanim komuniści będą mogli się zemścić na dziecku, ale chłopak uchodzi z życiem. Członkowie Hitlerjugend odwiedzają Heiniego w szpitalu, teraz już oficjalnie włączają go do swojej grupy i przekazują mu w prezencie jeden ze swoich uniformów. Po zwolnieniu ze szpitala Heini z zapałem zaczyna się angażować w pracę organizacji i w ramach akcji propagandowej rozdaje ulotki narodowych socjalistów. Zostaje przy tym zastrzelony przez komunistów.

 

Dyskusja panelowa
carte blanche stowarzyszenia Weimerer Republik e.V.
Uwodzić czy przekonywać?
Walki wyborcze i kampania wyborcza
27 października, godz. 18.00 – Stadtmuseum Weimar
prof. dr Thomas Raithel (Monachium), prof. dr Michael Dreyer (Jena)
moderacja: dr Timo Leimbach (Erfurt)

W demokratycznych społeczeństwach walka wyborcza jest ucieleśnieniem dyskursu politycznego, a jednocześnie gwarancją pokojowego charakteru walki o władzę polityczną i wpływy. Odzwierciedla problemy, które poruszają ludzi i zajmowaną przez poszczególne obozy polityczne pozycję wobec pilnych do rozpatrzenia kwestii. I tak powstałe w bardzo naznaczonym przez walki polityczne i polaryzację światopoglądów okresie międzywojennym plakaty wyborcze, programy i przemówienia z lat dwudziestych i trzydziestych świadczą o zaostrzeniu walki konkurencyjnej o przychylność wyborców. Nawet jeśli stosowano różne metody, to radykałowie zarówno z prawego, jak i z lewego skrzydła, tak samo usilnie próbowali przekonać wyborców do swoich poglądów, jak partie środka.

 

Wykład
Punkowy Układ Warszawski
Punk w Bloku Wschodnim 1977-1989
27 października, godz. 19.00 – Eckermann Buchhandlung Weimar
Alexander Pehlemann (Lipsk)
we współpracy z Instytutem Polskim w Berlinie, filia w Lipsku

„Punk to dla mnie nie tylko punk rock. Punk to postawa, a ta estetycznie może się wyrażać również na wiele rozmaitych sposobów.” (Pehlemann) „I wanna go over the Berlin Wall”, śpiewał Johnny Rotten w hicie Sex-Pistols „Holidays in the Sun”. Kiedy pojawił się ten utwór, punk już dawno przedostał się za Żelazną Kurtynę. Prawie w tym samym czasie słoweńska grupa Pankrti zainicjowała swoim pierwszym występem obecność punku w socjalistycznym społeczeństwie. W tym samym roku na Węgrzech powstała grupa Spions, a w Polsce Walek Dzedzej Pank Bend i KSU.
W czasie wykładu udamy się w podróż eksplorującą tę stosunkowo mało znaną subkulturę i zapytamy o leżący w niej potencjał przyjmowania postawy buntu wobec rzeczywistości.

 

Film + rozmowa
Hassjünger
27 października, godz. 20.00 – Notenbank Weimar
film Julii Knopp i Maximiliana Damma, Niemcy 2018 r., 60 min.
prod: Akademia Filmowa Badenia-Wirtembergia, w koprodukcji ze stacją SWR
rozmowa z Julią Knopp i Maximilianem Dammem oraz emerytowanym prof. dr. Ernstem-Dieterem Lantermannem (Kassel)
moderator: NN
we współpracy z Fundacją Miejsc Pamięci Buchenwald i Mittelbau-Dora

Były salafita oraz były neonazista zostają w tym filmie skonfrontowani ze swoją przeszłością. Dominic Schmitz i Felix Benneckenstein przez lata byli więźniami swojej ideologii. Poświęcili jej całe życie i siebie samego. Dwóch zradykalizowanych nastolatków, którzy w okresie dojrzewania stali się fanatykami. W całkowicie różniących się od siebie ugrupowaniach i mimo wszystko tak podobni w swoich biografiach. Na podstawie ich doświadczeń życiowych film stawia jedno z najbardziej palących pytań naszych czasów: dlaczego ludzie się radykalizują?

 

Sobota, 28.10.2018

 

Wykład
Ludzik-HB czy Marlboro-men
Siła reklamy i czas
28 października, godz. 11.00 – Eckermann Buchhandlung Weimar
prof. dr Gerhard Paul (Flensburg)

Mało co tak wpłynęło na ostatnie pokolenia jak reklama w magazynach, gazetach, telewizji lub radiu. Najprostsze slogany reklamowe wbijają się często głęboko w naszą pamięć i stają się zwrotami używanymi na co dzień. Czy reklama spełniła zatem swoją funkcję, skoro tak bardzo nas uwiodła, że włączyliśmy ją do naszego języka? Jaka rolę odgrywa przy tym czynnik czasu? Na czym polega magia reklamy i czy zawsze tak było? Wykład szkicuje sytuację ostatnich dziesięcioleci i wyjaśnia, dlaczego chętniej kupujemy proszek do prania marki Persil lub Spee niż nieznany produkt z niższej półki.

 

Dyskusja panelowa
Hrabia Harry Kessler a utworzenie Drugiej Rzeczypospolitej Polskiej
28 października, godz. 12.00 – Stadtmuseum Weimar
Wolfgang Templin (Berlin)
we współpracy z Instytutem Polskim w Berlinie, filia w Lipsku

Wolfgang Templin opowiada pełną zawirowań historię ponownego utworzenia państwa polskiego; rozpoczyna się ona opowieścią o tym, jak to hrabia Harry Kessler odebrał Józefa Piłsudskiego z więzienia w twierdzy w Magdeburgu i przywiózł go do Warszawy, gdzie Piłsudski po 123 latach rozbiorów założył na nowo państwo polskie. Prawie żadne z państw ościennych nie dawało jednak Drugiej Rzeczypospolitej szans na przetrwanie. Uważano ją w Europie za „państwo sezonowe” lub drażliwą przestrzeń między Niemcami a Rosją. Spory między skrajną lewicą i prawicą przyczyniały się do destabilizacji nowej Rzeczypospolitej. Mimo to suwerenność Polski udało się utrzymać przez ponad 20 lat. Dopiero wspólny atak Niemiec i Związku Radzieckiego na Polskę w 1939 r. przyczynił się do przejściowego upadku państwa polskiego.
Wolfgang Templin opisze intrygujące okoliczności założenia Drugiej Rzeczypospolitej, stan zagrożenia zewnętrznego ze strony państw sąsiednich, a także konflikty wewnętrzne, tagające tym krajem. Dostarczy nam tym samym klucza do zrozumienia aktualnych sporów w Polsce.

 

Dyskusja panelowa
„Szczerze, to chcesz nosić?”
Moda i niedobór towarów w późnej NRD i PRL-u
28 października, godz. 13.00 – Eckermann Buchhandlung Weimar
dr Anna Pelka (Regensburg), Klaus Ehrlich (Sylt)
moderacja: dr Jens Riederer (Weimar)

Jeśli moda jest wyrazem dobrobytu, jak mogła istnieć w społeczeństwach niedoboru NRD i PRL-u? Także tutaj młodzież domagała się jej tak silnie, że pod koniec lat sześćdziesiątych decydenci musieli zaproponować własne produkty, aby nie stracić zupełnie młodych ludzi na rzecz mody zachodniej. Czy próbowano przy tym wykreować modę socjalistyczną lub wschodnioniemiecką? Czy istniały narzucone odgórnie kierunki rozwoju mody? Jak silnie kierowano się przy tym trendami mody zachodniej? Na ile możliwe było swobodne realizowanie trendów modowych w obu państwach? O tych i innych zagadnieniach stylu rozmawiać będzie jedyny filmowiec zajmujący się modą w czasach NRD, Klaus Ehrlich, i polska historyk kultury Anna Pelka.

 

Dyskusja panelowa
Mocne słowa – piękne kobiety:
Afrodyta, Szeherezada i Judyta
28 października, godz. 14.00 – Stadtmuseum Weimar
prof. dr Katharina Waldner i dr Isabella Schwaderer (Obie z Erfurtu), dr Bérénice Zunino (Besançon)
moderacja: prof. dr Susanne Rau (Erfurt)

Kobiety uwodzą swoja urodą i dlatego bogini miłości Afrodyta uważana była za uosobienie kobiecej siły przyciągania. Ale oprócz niej istniała jeszcze jej towarzyszka, nie mniej piękna muza Peitho, bogini sztuki perswazji i ucieleśnienie perswazyjnej retoryki, także politycznej. W średniowiecznej sztuce opowiadania ceni się kobiece oracje, przede wszystkim te sławnej Szeherezady, która w swoich opowiadaniach jest zarówno mądra, jak i silna (wywiera silny wpływ). Szczególnie dobrze widać to w niedawno odnalezionym zakończeniu przekazywanego sobie z pokolenie na pokolenie zbioru opowieści „Z 1000 i jednej nocy”. Historia Judyty, której dzięki uwodzicielskiemu strojowi udaje się dotrzeć do obozu wojsk wrogów Izraela, emanuje ogromnym fascynującym urokiem na początku XX wieku; w ten sposób postępująca strategicznie żydowska bohaterka wojenna staje się uosobieniem femme fatale. We wszystkich tych przykładach kobieca moc uwodzenia jest wyrazem kobiecej władzy w nieoczekiwanych dziedzinach: w retoryce, polityce i estetyce.

 

Dyskusja panelowa
carte blanche G/Geschichte
„Powiedz mi, co kupujesz, a powiem ci, kim jesteś.”
Konsumpcja i tożsamość w czasach dobrobytu
28 października, godz. 15.00 – Eckermann Buchhandlung Weimar
dr Sandra Schürmann (Hamburg), dr Nina Mackert (Erfurt), prof. dr Rainer Gries (Wiedeń)
moderacja: Christine Richter (Augsburg)

Co jadamy? Jak się ubieramy? Jakimi autami jeździmy? Decydując się na zakup konkretnych produktów, pokazujemy, kim chcemy być. Ta zasada dotyczy przede wszystkim społeczeństw uprzemysłowionych od XIX w., w czasach masowej konsumpcji. W czasie dyskusji porozmawiamy o tym, jak powstawały pragnienia konsumpcyjne i materialne tęsknoty; dlaczego ludzie pragną posiadać określone rzeczy? Jak się ich nakłania do ich zakupu? Kto wywiera na nich wpływ? I jaka motywacja się za tym kryje? Jaka jest rola reklamy i obietnicy otrzymania kredytu? Dyskusja dostarczy interesujących informacji z przeszłości, wpływających na teraźniejszość i przyszłość.

 

Dyskusja panelowa
Dziewczynko, jesteś głodna?
O głodnych wiedzy i życia kobietach Bauhausu
28 października, godz. 16.00 – Stadtmuseum Weimar
Ute Ackermann (Weimar), Seraina Graf (Zurych)
moderacja: dr Jens Riederer (Weimar)

Wykorzystując nowe prawa wolnościowe Republiki Weimarskiej, kobiety zaczęły masowo napływać do placówek edukacyjnych, w których wkrótce nierzadko zaczęły stanowić połowę studentów. Ta inwazja młodych, pewnych siebie kobiet wywołała niepokój nawet wśród uważających się za tolerancyjnych mężczyzn, którzy z dnia na dzień stracili swoją „naturalną” wyższą pozycję.
Przyczynkiem do rozmowy staną się biografie dwóch studentek Bauhausu. Pochodząca z Berlina Dörte Helm (1898-1941) uczyła się zawodu w warsztatach malowania ścian i tekstyliów w Staatliches Bauhaus Weimar. Pochodząca z Weimaru Karla Grosch (1904-1933) pracowała jako tancerka i nauczycielka gimnastyki w Bauhaus Dessau. Zaprezentowane zostaną zarówno nowe, stare i jeszcze niezdefiniowane role kobiet Bauhausu, jak również obraz kobiet, postrzegany oczami mistrzów tej uczelni. Wraz z publicznością porozmawiamy o możliwościach samodzielnego kształtowania własnego losu, jakimi ówczas dysponowały kobiety.

 

Dyskusja panelowa
W mocy teorii spiskowych.
Historyczne spojrzenie na fascynację machinacjami „ciemnych sił”
28 października, godz. 17.00 – Eckermann Buchhandlung Weimar
dr Thomas Grüter (Münster), dr Anne-Simone Rous (Drezno), prof. dr dr Detlef Junker (Heidelberg)

Wiedźmy, które rzucają uroki, legenda o ciosie w plecy z czasów Pierwszej Wojny Światowej, smuga kondensacyjna na horyzoncie, 11 września, Strefa 51, śmierć Johna F. Kennedy’ego. Lista teorii spiskowych, związanych z poszczególnymi wydarzeniami lub grupami osób wydaje się być nieskończenie długa i sięga głęboko w historię ludzkości. Od kilkuset lat podejmowane są próby wyjaśniania kompleksowych fenomenów dnia powszedniego przez odwołanie do machinacji „ciemnych sił”. Wierzą w nie nie tylko autorzy teorii spiskowych, ale i liczne grono ich wyznawców. Jak da się wytłumaczyć ten fenomen z perspektywy historycznej? Co fascynuje ludzi w teoriach spiskowych?

 

Wieczór pożegnalny
Idea europejska z roku 1945 i obecnie
lub co „Mały Książę” ma wspólnego z Weimarem?
28 października, godz. 18.00 – Notenbank Weimar
niemiecko-francuski wieczór literacko-muzyczno-kulinarny
dr Zoé Kergomard (Paryż), dr Petra Erler (Poczdam), dr Istvan Hiller (Budapeszt), dr Volkhardt Germer (Weimar)
moderacja: Fritz von Klinggräff (Genewa/Weimar)
Ute Lubosch czyta fragmenty „Małego Księcia“ Antoine’a de Saint-Exupéry’ego
we współpracy z miastem Blois

„Na zawsze ponosisz odpowiedzialność za to, co oswoiłeś”, mówi lis do Małego Księcia. Pierre Sudreau, który jako chłopiec często bywał u  Antoine’a de Saint-Exupéry’ego i który w 2018 r. ukończyłby dziewięćdziesiąt dziewięć lat, doświadczył tej nauki na własnej skórze. Do końca życia czuł się odpowiedzialny za swoją Europę, z którą utożsamiał się z całego serca po przeżyciu deportacji do Buchenwaldu. Dotyczyło to zarówno tworzenia nowego porządku powojennego w Europie, jak i ogólnoeuropejskiego partnerstwa miast, które połączyło Weimar i Blois. Co możemy jednak zrobić dzisiaj z tą Europą? To, co oswojone, stało się nam głęboko obce. Co się stało z wizją ojców założycieli i Pierre’a Sudreau? Czy już ich wizje niosły w sobie ułudę, czy też Europa da się jeszcze raz przywieść do przyjęcia nowej postaci?

 

Teatr muzyczny
Pole pełne kwiatów. 1914-1994
Spektakl muzyczny Corinne Douarre, z udziałem autorki
28 października, godz. 20.00 – Notenbank Weimar
Corinne Douarre śpiew, fortepian, cytra zaopatrzona w tłumiki, teksty i kolaże dźwiękowe
czas trwania: 70 minut

Miłość, którą mój ojciec darzył Niemców, była dla mnie zagadką. Od 1943 r. do 1945 r. był robotnikiem przymusowym w obozie pracy w Plauen. Kiedy wrócił, stracił prawie wszystkie zęby i był tak chudy, że nie rozpoznała go własna siostra: „Tato, spójrz, jakiś starzec stoi w drzwiach.” Starzec miał 21 lat. (Corinne Douarre)

Corrine Douarre jest francuską poetką i szansonistką, która obecnie żyje w Berlinie. W 1994 r. udaje się w podróż śladami swojego niedawno zmarłego ojca, Raymonda Douarre, i jedzie do Plauen. Widzi tam teren, na którym niegdyś żył jej ojciec, obecnie pole pełne kwiatów, i pisze: „Pole nie leży odłogiem, kwitnie, i to już wszystko, co chciałam wiedzieć”.
W 2005 r. matka Corinne znajduje listy ojca. Opisuje on w nich nie tylko swoje życie w obozie, lecz przede wszystkim swoją przyjaźń z kompozytorem Wilhelmem Hohmannem i jego towarzyszką życia „panią Elisabeth” z Plauen, z którymi po wojnie utrzymuje wzruszający kontakt listowny.
Corinne powoli zaczyna rozumieć miłość ojca.
Niniejsza sztuka w formie żywiołowego kolażu przedstawia fragment niemiecko-francuskiej historii. Chodzi o wojnę i powojenne przyjaźnie, o życie w „kraju wroga”, o upadek muru berlińskiego, Berlin lat 90tych XX wieku i podróże: zaplanowane i wymuszone obowiązkiem, udane i nieudane, wymarzone i rzeczywiście odbyte. Zapraszamy na muzyczne, poetyckie i informacyjne poszukiwanie śladów.

 

od poniedziałku, 5.11.2018

 

trzystronne warsztaty dla uczniów
Skuszenie do zakupu – reklama na przestrzeni lat
z uczniami z Krakowa, Blois i Weimaru pod kierownictwem Christine Scheller i Kaia Sauera (Weimar), Anny Wellebrouck i Sylvie Henry-Chacun (Blois), Doroty Loos i Agaty Reichert (Kraków)
we współpracy z DFJW-OFAJ, Turyngeńską Kancelarią Stanu, liceum Lycée Augustin Thierry Blois, fundacją Stiftung Geborgen Wohnen i Towarzystwem Niemiecko-Francuskim Weimar
Warsztaty odbywają się od 5 do 11 listopada w Krakowie (Polska).
Najpóźniej wraz z nastaniem rewolucji przemysłowej coraz więcej ludzi zaczyna przyjmować rolę, która wcześniej była zastrzeżona jedynie dla niewielkiej mniejszości: rolę konsumenta. Nie chodzi im już tylko o zaspokojenie takich elementarnych potrzeb jak jedzenie, picie i mieszkanie. Nowoczesny konsument dysponuje daleko większymi zasobami finansowymi i może decydować się na towary wyższej jakości, lub kupować takie produkty, które niekoniecznie są mu niezbędne do życia. Podejmuje decyzję o zakupach i przez to staje się przedmiotem zainteresowania reklamy, poprzez którą oferenci walczą o jego uwagę.
Dla młodych ludzi reklama jest czymś zupełnie naturalnym, za pośrednictwem mediów cyfrowych są z nią cały czas konfrontowani i mają do niej inne podejście, niż wcześniejsze pokolenia. Cel reklamy pozostał jednak niezmienny: ma ona zachęcić do zakupu.
O jakich produktach marzono w przeszłości? Co stanowiło obiekt pożądania – porównywalny do smartfonu – przed 20, 50 lub 100 laty? Jak go reklamowano? Jak rozwijała się reklama, jak różniły się od siebie reklamy w zależności od grupy docelowej? Czy można dostrzec różnice między reklamą w Niemczech, we Francji i Polsce? Uczniowie z Weimaru, Blois i Krakowa zajmować się będą historycznym tłem powstawania reklam, poznawać zasadnicze mechanizmy ich funkcjonowania oraz środki wyrazu. Produktem, który ma powstać w Krakowie mają być samodzielnie opracowane przez trójnarodowe małe grupy nośniki reklamy (spoty, ogłoszenia…), w których uczniowie zabawią się produktami, stylami i epokami w celu lepszego uświadomienia sobie ukrytych mechanizmów działań marketingowych.


od czwartku, 15.11.2018


trójstronne warsztaty dla studentów
Cywilne nieposłuszeństwo od lat 60tych do dziś. Transnarodowe spojrzenie na Niemcy, Francję i Polskę
ze studentami z Paryża i Erfurtu pod kierownictwem prof. dr Susanne Rau, dr Alice Volkwein i dr Elisy Goudin
przy wsparciu Deutsch-Französische Hochschule, fundacją Victor und Yvonne von Schweinitz-Stiftung i we współpracy z Uniwersytetem w Erfurcie

Warsztaty odbędą się w dniach od 15 do 18 listopada w Erfurcie.

Rok 1968 stał się symbolem transnarodowego ruchu sprzeciwu w wielu różnych dziedzinach (polityki, gospodarki, filozofii, edukacji, komunikcji międzypokoleniowej lub polityki pamięci RFN). W tym roku Francja i Niemcy obchodzą jego 50 rocznicę. Dlatego w ramach naszego seminarium studenckiego młodzi naukowcy z Francji i Niemiec chcą zbadać z jednej strony historyczne tło i wpływ tego okresu, który był decydujący dla powstania cywilnego nieposłuszeństwa w teorii i praktyce, a z drugiej strony zapytać o spuściznę i rozwój tego modelu oraz o jego różne współczesne formy. Ta ostatnia kwestia jest szczególnie ważna z uwagi na fakt, że niektóre ugrupowania domagają się obecnie prawa do łamania reguł w imię dobra ogólnego. W ramach seminarium omówione zostaną również kwestie dotyczące roli tych ugrupowań w zachodnich demokracjach.

 

FILMY W LICHTHAUS KINO WEIMAR


Bilety wstępu 7,-(6,- ulg.)
Piątek 26 października, godz. 15.30
Ona
USA 2013. 126 min. Scenariusz i reżyseria: Spike Jonze. Muzyka: Arcade Fire. Wykonawcy: Joaquin Phoenix, Amy Adams, Rooney Mara, Scarlett Johansson (głos) i in.
Theodore Twombly (Joaquin Phoenix) żyje w Los Angeles niedalekiej przyszłości jako ghostwriter piszący listy miłosne. Chociaż on i jego żona rozstali się dwa lata wcześniej, nie zgadza się na rozwód; nie będzie to pochopne stwierdzenie, jeżeli głównego bohatera nazwie się melacholikiem. Stale towarzyszy mu przygnębienie. Pewnego dnia Theodore decyduje się na zakup nowego systemu operacyjnego do swojego komputera, aby ten mógł rozwinąć własną tożsamość. Samantha, system z bardzo atrakcyjnym głosem (Scarlett Johansson), okazuje się wkrótce dla Theodore’a terapeutycznym zastępstwem jego utraconej miłości. Podczas gdy pozbawiony ciała i w gruncie rzeczy wyrazu głos z wielkim entuzjazmem odkrywa życie, Theodore, który właściwie należy do życia i świata, stopniowo się od nich odwraca. Reżyser Spike Jonze (Być jak John Malkovich, Adaptacja) w trafny sposób pyta o nasze wyobrażenia miłości i intymności w czasach mediów społecznościowych i inscenizuje swoją utrzymaną w konwencji science fiction opowieść miłosną w fantastycznych obrazach, przy rozmarzonej ścieżce dźwiękowej i z pewnym niespodziewanym odniesieniem do rzeczywistości.


Piątek, 26 października, godz. 21.30
Dusza i ciało
Węgry 2017, 116 min., Scenariusz i reżyseria: Ildikó Enyedi. zdjęcia: Máté Herabi, muzyka: Ádám Balázs, wykonawcy: Alexandra Borbély, Géza Morcsányi, Réka Tenki, Zoltán Schneider, Ervin Nagy, Itala Békés, Tamás Jordán, Éva Bata, Pál Mácsai.
Miłość w miejscu pracy nie jest w zasadzie niczym niezwykłym. Może jednak trochę dziwić jeżeli główna bohaterka, tak jak introwertyczka Maria, pracuje w rzeźni. Przez przypadek okazuje się, że Maria i jej nowy kolega Endre mają co noc ten sam sen. Oszołomieni i zdziwieni tym intymnym związkiem szukają nieśmiało swojej bliskości również za dnia… Ildikó Enyedi z lakonicznym humorem opowiada poetycką historię miłosną, magiczną bajkę filmową, która w niezwykły sposób łączy ze sobą przeciwieństwa. Film Enyedi był wielkim zwycięzcą festiwalu filmowego Berlinale 2017, gdzie został wyróżniony Złotym Niedźwiedziem!

 

Sobota, 27 października, godz. 21.30
ostPUNK! too much future
Niemcy 2007, 93 min., reżyseria: Carsten Fiebeler, Michael Boehlke, scenariusz: Henryk Gericke, Michael Boehlke, Carsten Fiebeler, zdjęcia: Robert Laatz, Daria Moheb Zandi
Po filmie rozmowa z Alexandrem Pehlemannem (Lipsk)

Ten film jest tak samo głośny i autentyczny, jak polityczne i estetyczne ‘nie’ punku. Punk na Wschodzie, to była subkultura innych Niemiec, tumult, totalna negacja wszystkiego. Punkowie w NRD starli się z granicami systemu, który chciał sterować swoją młodzieżą, któremu oni jednak się nie podporządkowali. O ile socjalna niedola angielskich nastolatków wyrażała się w okrzyku ‘no future’, to niedolę młodzieży NRD z zaplanowaną przyszłością można trafniej opisać przy pomocy sloganu ‘too much future’. Takie grupy punkowe jak Wutanfall, Schleimkeim, L’Attentat, Betonromantik lub Planlos sprzeciwiały się narzuconemu optymistycznemu spojrzeniu w przyszłość i socjalnej nadopiekuńczości państwa.
Film prezentuje biografie niektórych bohaterów wczesnego ruchu punkowego, opowiada o dostosowaniu, konsekwencji, ograniczeniach i niezależności oraz o przemianie odrzucenia w praktykę artystyczną i polityczną.

 

Niedziela, 28 października, godz. 15.15
Glück im Hinterhaus (Szczęście w mieszkaniu w oficynie)
NRD 1978-1980, 97 Min., scenariusz i reżyseria: Herrmann Zschoche, zdjęcia: Günter Jaeuthe, muzyka: Günther Fischer, wykonawcy: Dieter Mann, Ute Lubosch, Jutta Wachowiak, Peter Bause, Gerry Wolff, Käthe Reichel
po filmie rozmowa z Ute Lubosch

Dobrze sytuowany bibliotekarz Karl Erp, po czterdziestce, dwoje dzieci, prowadzi od lat nudne małżeństwo. Miłość do młodej praktykantki, panny Broder, wyrywa go z letargu. Swojej żonie Elisabeth mówi, że między nimi nigdy nie było miłości, że się z nią ożenił, by zrobić jej uprzejmość, i wyprowadza się do panny Broder. Gdy matka praktykantki domaga się od niego sprecyzowania zamiarów, obiecuje rozwód i późniejszy ślub z jej córką. Jednak przypływ energii, którego zaznał wraz z rozpoczęciem nowego związku, rozpływa się w szarej codzienności. Nie starcza mu sił na rozpoczęcie nowego życia, tęskni za dawną wygodą i wreszcie wraca do Elisabeth, do nieudanego małżeństwa.

 

Niedziela, 28 października, godz. 17.30
Die Millionen der Yvette (Miliony Yvette)
NRD 1956, 104 min., scenariusz i reżyseria: Martin Hellberg, zdjęcia: Götz Neumann, muzyka: Ernst Roters, wykonawcy: Josephine Back, Wolf Kaiser, Anne Dessau, Peter Herden, Otto Eduard Stübler

Francuska modystka Yvette prowadzi w Düsseldorfie mały salon mody. Młodzi panowie z towarzystwa leżą u jej stóp, lecz nie przyjmują jej w swoich kręgach. Dlatego też jej byłemu kochankowi Maurice’owi Daurignacowi udaje się namówić ją na duże oszustwo, które pozwoli jej zemścić się na „dobrym towarzystwie”. Yvette udaje dziedziczkę dziesięciu milionów złotych franków. Z Paryża przyjeżdża notariusz w towarzystwie dwóch mężczyzn udających policjantów i dostarcza zalakowaną paczkę z rzekomymi pieniędzmi do banku Bleichstetter w Düsseldorfie, gdzie pieniądze mają pozostać w depozycie do momentu zakończenia procesu o spadek. Proces przeciąga się, a w międzyczasie para żyje na wysokiej stopie. Kiedy wszystko się wydaje, młody adwokat dr Hellmer nie pozostawia Yvette samej na pastwie rozwścieczonych obywateli.


-----
Dodatkowe informacje na stronie: HUwww.weimarer-rendezvous.de
Wstęp wolny na wszystkie wydarzenia.
Organizator: Miasto Weimar oraz stowarzyszenie Förderverein Weimarer Rendez-vous mit der Geschichte e.V.
-----